تاریخچه پرچم ایران، از دِرفشا تا پرچم کنونی

تاریخچه پرچم ایران، از دِرفشا تا پرچم کنونی

شاید برای شما هم جالب باشد، زمانی که صحبت از تاریخچه پرچم ایران می‌شود، اغلب هموطنان پرچم شیر و خورشید را قدیمی‌ترین پرچم ایرانی دانسته و تصور می‌کنند که این نقش از زمان هخامنشیان بر روی بیرق‌های ایرانی به جای مانده است.

باید بدانید که عمر پرچم شیر و خورشید حتی به ۷۰۰ سال هم نمی‌رسد. در این مقاله قصد داریم تا به صورت مفصل به تاریخچه پرچم ایران، از ابتدا تا کنون بپردازیم و شما را با سیر تحولی پرچم کشورمان آشنا کنیم.

پرچم ایران در گذر زمان

پرچم ایران در هر برهه زمانی دستخوش تغییرات شده است. در زمان پادشاهی کورش کبیر و هخامنشیان پرچمی انتخاب شده و در زمان ساسانیان این پرچم تغییر کرده. شاید طی ۳ هزار سال، پرچم کشور بیش از ۲۰ بار مورد تغییرات جزیی و کلی قرار گرفته. در ادامه پرچم استفاده شده در سلسله‌های معروف را به شما معرفی می‌کنیم.

پرچم ایران در زمان هخامنشیان

تاریخچه پرچم ایران در زمان هخامنشیان
پرچم هخامنشیان
قبل از به پادشاهی رسیدن کورش کبیر، نقش روی پرچم ایران، تصویر یک گاو بالدار بود. طبق روایت‌های تاریخی، نام این پرچم درفشا بوده است. می‌توان درفشا را اولین پرچم ایران دانست.

پس از آن و در زمان سلسله هخامنشیان، نقش روی پرچم به تصویر یک پرنده شکاری تغییر کرد. اغلب افراد این پرنده را، پرنده شهباز می‌دانند. شهباز پرنده ای شکاری است که در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه ای دارد. شاعران زیادی از جمله خاقانی، لاهوری، اقبال، هاتف و… در شعر‌های خود به این پرنده اشاره کرده اند.

دلیل وجود تصویر این پرنده بر روی پرچم ایرانیان در زمان فرزندان هخامنش را مربوط به افسانه‌ای می‌دانند که در آن پرنده شهباز، ناجی آریایی‌ها شده و آنان را به سمت ایران راهنمایی می‌کند.

در پرچم مذکور، نقش شهباز، با بال و پاهای باز و در زیر خورشید قرار گرفته است.

پرچم ایران در زمان اشکانیان

پرچم اشکانیان
پرچم اشکانیان

پس از پیروزی اشکانیان به بیگانگان سلوکی، آنان نیز اقدام به طراحی یک پرچم متفاوت برای خود کردند. به عقیده برخی پرچم‌ها در زمان حکومت اشکانیان از یک شکل واحد برخوردار نبوده اند. بلکه لشگریان آنان در دسته‌های هزار تایی پرچم‌های متفاوتی داشتند. اما در نهایت نظریه محکم تر این است که پرچم واحد کشور و قوم پارت در زمان حکومت بر ایران، پرچم خورشید بوده است.

آرم پرچم ایران از یک خورشید زرد رنگ در میان پارچه ساخته شده بود. همینطور طبق این نظریه، لشکریان پارت در زمان جنگ، پرچمی با نقش اژدها بر روی پارچه ابریشمی را حمل می‌کردند.

پرچم ایران در زمان ساسانیان

درفش کاویانی
درفش کاویانی

نظر تاریخ‌شناسان در مورد استفاده از پرچم ایران در زمان سلسله ساسانیان با یکدیگر متفاوت است. برخی از آن‌ها بر این باور دارند که پرچم کشور در این زمان، درفش کاویانی بوده و برخی دیگر نقش روی آن را یک چلیپا یا همان صلیب می‌دانند.

پرچم یا درفش کاویانی برگرفته از افسانه‌های مربوط به ضحاک و فریدون است. در این افسانه، کاوه آهنگر که از ظلم ضحاک به ستوه آمده بود، پیشبند چرمی خود را بر سر یک چوب زده و مردم را به قیام علیه ظلم دعوت می‌کند. پس از موفقیت قیام، کاوه فریدون را به عنوان پادشاه کشور برگزید و فریدون نیز درفش ساخته شده از چرم پیشبند کاوه را به عنوان پرچم و بیرق کشور انتخاب کرده و نام آن را درفش کاویانی نهاد.

باور بر این است که در زمان ساسانیان یکی از مهم‌ترین پرچم‌های موجود، درفش کاویانی بوده است. این درفش در طول پادشاهی پادشاهان مختلف دچار تغییرات جزیی شده و هر کدام از آن‌ها، جواهری (گوهر) را به آن اضافه می‌کرده اند. تا جایی که حتی پس از حمله اعراب تازی، زمانی که درفش به پیش عمر برده شد، وی از وجود اینهمه جواهر بر روی آن تعجب می‌کند (و البته جواهرات آن را جدا و پرچم را می‌سوزاند)

در مورد پرچم چلیپا در این برهه زمانی نیز این توضیحات وجود دارد که از نظر ایرانیان نقش چلیپا به معنی خوش یمنی، سعادت و تولدی دوباره است و به دلیل وجود این تصورات نسبت به آن، تصویر چلیپا بر روی پرچم ساسانیان نقش بسته بود.

پرچم ایران پس از حمله تازیان عرب

پس از حمله اعراب و وحشیگری‌های آنان، پرچم‌های قدیمی و خاص ایرانی از میان رفت. پرچم امویان حاکم بر ایران کاملا سبز رنگ بود. در ادامه دو دلاور ایرانی اقدام به تلاش برای جنگ با اعراب کردند که هر کدام از آن‌ها پرچمی جداگانه داشتند.
یکی از آن‌ها ابومسلم خراسانی بود که حکومت بنی‌عباس را پایه‌گذاری کرد و پرچمی کاملا سیاه رنگ داشت. همینطور گاها از پرچمی سفید با یک آیه قرآنی بر روی آن استفاده می‌‌کرد.

نفر دوم نیز پهلوان ایرانی، بابک خرمدین بود که پرچمی کاملا قرمز رنگ داشت. در نهایت این رنگ پرچم‌ها بود که باعث شد پیروان ابومسلم به سیاه‌جامگان و پیروان بابک خرمدین به سرخ‌جامگان معروف شوند.

حکومت ترک‌ها بر ایران و تغییر دوباره پرچم

تاریخچه پرچم ایران
پرچم سلجوقیان

پس از اعراب، در زمان حکومت ترک‌ها بر ایران، دوباره استفاده از پرچم‌ها به مرسوم شد.

  • غزنویان
  • سلجوقیان
  • و خوارزمشاهیان

۳ سلسله از ترک‌ها بودند که بر ایران حکومت کردند.

در مورد پرچم استفاده شده توسط غزنویان روایت‌های گوناگونی وجود دارد. برخی پرچم آنان را یک پرچم قرمز شطرنجی می‌دانند و برخی دیگر نیز به وجود همای و یا شیر طلایی در پرچم آنان اشاره می‌کنند.

پرچم خوارزمشاهیان
پرچم خوارزمشاهیان

اغلب تاریخ شناسان پرچم سلجوقیان را یک پرچم مشکی رنگ می‌دانند اما روایت‌هایی نیز از وجود تصویر یک پرنده شبیه به عقاب همراه با تیر و کمان بر روی پرچم آنان وجود دارد. پرچم خوارزمشاهیان را نیز پرچمی با رنگ مشکی و دایره زرد می‌دانند.

صفویه و به وجود آمدن پرچم شیر و خورشید

اولین پرچم شیر و خورشید در زمان صفویه
اولین پرچم شیر و خورشید در ایران

پس از ترک‌ها، مدت کمی تیموریان با پرچمی مشکی رنگ همراه با دایره‌های قرمز بر ایران تسلط داشتند و پس از آنها حکومت صفویان بر ایران آغاز شد. پرچم در دوران صفویه با تغییرات زیادی روبرو شد.

پرچم شاه اسماعیل صفوی یک دایره زرد رنگ بر زمینه‌ای سبز بود. شاه تهماسب پرچمی با نقش شیر و گوزن را برای خود برگزید و در نهایت مهم‌ترین پرچم صفویان، پرچم شیر و خورشید (نه به شکل امروزی) بود که توسط شاه اسماعیل دوم انتخاب شد. البته بسیاری بر این باورند که شیر و خورشید در زمان تیموریان و برای اولین بار بر روی پرچم ایران نقش بست.

افشاری و زندیه

نادرشاه افشار، پرچم شیر و خورشید را برای حکومت خود استفاده نکرد. بلکه این نقش را به عنوان مهر پادشاهی خود قرار داد و پرچم کشور را از ۳ رنگ قرمز، آبی و سفید طراحی کرد. همینطور گاها این پرچم با اضافه شدن رنگ زرد به آن در تصاویر تاریخی دیده می‌شود.

در نهایت نیز بار دیگر شیر و خورشید بر پرچم ایران در زمان زندیه نقش بست. پرچم ایران در این زمان نیمی سفید رنگ بود و در نیمه دیگر آن نقش شیر و خورشید خودنمایی می‌کرد.

دوران قاجار و سلطنت پهلوی

تاریخچه پرچم ایران در زمان قاجار
پرچم شیر و خورشید قاجاری

پس از زندیه، همواره شیر و خورشید جزء اصلی پرچم کشور بود. پرچم ایران در زمان فتحعلیشاه با نشان شیر و خورشید به رسمیت درآمد و حتی کشورهای فرنگی، ایران را با نام سرزمین شیر و خورشید می‌شناختند.

در زمان ناصرالدین شاه و وزارت امیرکبیر، زمینه پرچم ایران به ۳ رنگ سبز، سفید و قرمز درآمد. در باب انتخاب پرچم ایران روایت‌های جالبی از مخالفت روحانیون در انقلاب مشروطه با وجود این تصویر (به علت حرام دانستن تصویر گرایی) نقل شده و همینطور روایت‌های جالب‌تری از توجیه روشنفکران زمان برای انتخاب این رنگ‌ها و نقش پرچم وجود دارد.

پرچم شیر و خورشید پهلوی
پرچم شیر و خورشید شاهنشاهی (پهلوی)

در زمان حکومت رضا شاه و محمدرضا شاه تغییرات خاصی بر روی پرچم ایران به وجود نیامد و صرفا تاجی بر سر خورشید روی پرچم نهاده شد.

پرچم کنونی ایران

پرچم ایران
پرچم جمهوری اسلامی ایران

در نهایت، پس از انقلاب، زمزمه‌هایی از تغییر پرچم کشور به گوش می‌رسید اما تا سال ۱۳۵۹ نیز پرچم کشور همان پرچم شیر و خورشید بود. تا اینکه در نهایت و با برگذاری یک مسابقه، طرح ارائه شده توسط حمید ندیمی به عنوان طرح منتخب برای پرچم ایران انتخاب شد.

پرچم فعلی ایران از ۳ رنگ سبز، سفید و قرمز همراه با نشان «لا اله الا الله» در وسط آن تشکیل شده است. علاوه بر این، در بالا و پایین این نشان، ۲۲ واژه “الله‌اکبر” به مناسبت سالروز انقلاب ایران، ۲۲ بهمن قرار دارد.

معنای رنگ پرچم ایران

در انتها بهتر است صحبتی نیز در مورد معانی ۳ رنگ پرچم کشور داشته باشیم. معنای رنگ سبز را اغلب به سبزی و طراوت مربوط می‌دانند و گاها نیز آن را به شیعیان و رنگ محبوب آنان ربط می‌دهند. رنگ سفید نشانه صلح و دوستی است و جالب است بدانید که این رنگ برگرفته از عقاید زرتشتیان ایران است که علاقه وافری به رنگ سفید داشته و آن را مقدس می‌دانند. در نهایت نیز رنگ قرمز نشان خون شهیدان ایران است.

سه رنگ پرچم ایران از گذشته در نمادهای مختلف ايرانی بکار رفته‌اند. به عنوان مثال در نگاره‌هايی که در کاخ‌های شوش کشف شده است، اين سه رنگ را با اين ترتيب دیده می‌شود.

در این مقاله سعی کردیم اطلاعاتی جامعی در مورد تاریخچه پرچم ایران را برای شما ذکر کرده و تغییرات به وجود آمده بر روی آن طی ۳ هزار سال را توضیح دهیم. امیدواریم این مقاله برای شما مفید بوده باشد.

دیدگاه خود را بنویسید

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 + سه =

دیدگاه‌ها

بلاگر

3

فوق العاده بود

سالار علی‌محمدی

7

ممنون از شما 🙏🏼